DOLAR
7,8187
EURO
9,3602
ALTIN
449,54
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Az Bulutlu
14°C
İstanbul
14°C
Az Bulutlu
Pazar Sisli
15°C
Pazartesi Yağışlı
15°C
Salı Yağışlı
9°C
Çarşamba Hafif Yağmur
11°C

Abdullah Cevdet Karlıdağ Hayatı ve Eserleri

Abdullah Cevdet Karlıdağ Hayatı ve Eserleri
03.01.2020
0
A+
A-

Bu yazımızda Abdullah Cevdet Karlıdağ’ın kim olduğunu ve hangi eserler verdiğine değineceğiz.

Abdullah Cevdet Karlıdağ, Kürt kökenli Osmanlı bir siyasetçi, yazar ve doktor. 9 Eylül 1869’da Malatya Arapgir‘de doğdu. 29 Kasım 1932’de İstanbul’da yaşamını yitirdi. Osmanlı siyasetçi ve yazar. Jön Türk Hareketi ile 2’nci Meşrutiyet döneminin düşünce yapısının önemli bir etkisi oldu.

Mamuret’ül-Aziz Askeri Rüşdiyesi ve Kuleli Askeri Tıbbiye İdadisi’ni bitirdi. Mekteb-i Tıbbiye-i Şâhâne’ye girdi. Dindar bir kişi olmasına rağmen, okulda yaygın olan biyolojik materyalizmden etkilendi. “Fünun ve Felsefe” kitabını 1897’de İsviçre Cenevre’de basıldı. Felsefe kitabı olan bu eserinde İslam uleması ile biyolojik materyalist düşünürlerin görüşlerini bağdaştırmaya çalıştı. Rusya’dan gelen popülist akımın etkisiyle siyasetle ilgilenmeye başladı.

Abdullah Cevdet Karlıdağ, 1889 yılında İttihad-ı Osmani Cemiyeti’ni kurdu. Bu cemiyet daha sonrasında İttihat ve Terakki adını aldı ve Abdullah Cevdet birkaç kez tutuklandı. Bir süre okuldan uzaklaştırıldıktan sonra 1894 yılında tıbbiyeyi bitirerek Haydarpaşa Hastanesi’nde göreve başladı. Kısa bir süre Diyarbakır’a gönderildi. Diyarbakır’da da siyaset ile uğraşmaya devam ederek, İttihat ve Terakki şubesini kurdu. Ziya Gökalp ile tanışıp örgüte girmesini sağladı.

1895’te bozgunculuk suçlamasıyla tutuklanıp, Trablusgarp’a sürgün edildi. 1897’de Paris’e kaçtı. Jön Türk hareketi içindeki bölünme sırasında Ahmed Rıza Bey safına katıldı. 1897’de İsviçre Cenevre’ye giderek Jön Türkler’in merkezi basın organı olan “Osmanlı” gazetesini çıkardı. Batı eserlerinden çeviriler yaptı. 2’nci Abdülhamit’le yapılan anlaşma ile para alarak yazmama sözü verdi. Bir yıl sonra Trablusgarp ve Fizan’daki siyasi tutukluların affı karşılığında tekrar yazmama sözü verdi ve Viyana Sefareti doktorluğuna getirildi. 1903 yılında Avusturya’dan sınır dışı edildi. Cenevre’ye geçip “Osmanlı” gazetesini tekrar çıkarmaya başladı. “İçtihad” dergisini çıkararak, bu ismi ile bir de yayınevi kurdu. Halkın Batı kültürü doğrultusunda eğitilmek amacıyla eserler yayınladı.

Abdullah Cevdet Karlıdağ, 1904’te Osmanlı Sarayı’nın baskıları ile İsviçre’den de sınır dışı edildi. İçtihad’ı dergisini Mısır’a taşıdı ve etkinliklerini Kahire’de sürdürdü. “Adem-i Merkeziyet” cemiyetinin üyesi oldu. Bilimsel yazılar yazdı. 1906 Erzurum ayaklanmasında halkı başkaldırmaya yönelik bildiriler hazırladı. 1910 yılında İstanbul’a döndü. 1911’de İçtihad’ı yayınlamaya başladı. Dergi, yayınlanan dinsel içerikli makaleler nedeniyle sık sık kapatıldı. İttihatçılara karşı bir tutum sergilediği için 1914’te derginin yanını durduruldu. Mütareke döneminde İngiltere yanlısı bir tutum sergiledi. İngiliz Muhibleri Cemiyeti’nin kuruluşunda da rol oynadı. Kürt Teali Cemiyeti’nde çalıştı.

Abdullah Cevdet Karlıdağ, Bahailiğin bir dünya dini olarak kabul edilmesini istemesinden dolayı büyük bir tepki aldı. Mütareke dönemindeki çalışmalarından dolayı Cumhuriyet döneminde devlet işlerinden ömür boyu uzak tutulması kararlaştırıldı. Yaşamının bundan sonraki döneminde şiir kitapları yazdı. Batı’dan belli bilgi ve teknolojiler aktarmasının yanı sıra geleneksel değerlerinde korunması gerektiğini savundu. İslam’ı düşünceyi kısırlaştırmak ve ulusal uyanışı engellemekle eleştirdi. Osmanlı milliyetçiliği anlayışı yerine, imparatorluk içindeki tüm ulusların eşitliğine dayalı görüşü savundu. Cumhuriyet döneminde de Arap harfleri yerine Latin alfabesinin kullanılmasını savundu, kadınların toplumsal yaşama katkılarının artırılmasını destekledi. Psikoloji, sosyoloji, eğitim ve tarih alanında pek çok çeviriler yaptı. Mevlâna’nın bazı parçaları ile Hayyam’ın rubailerini Türkçeleştirdi.

Abdullah Cevdet Karlıdağ’ın Eserleri

Şiir

  • 1890 – Hiç
  • 1890 – Türbe-i Masumiyet
  • 1891 – Tulûa
  • Mensur kitabı
  • 1891 – Ramazan Bahçeleri

Düşünce eserleri

  • 1890 – Dimağ
  • 1892 – Fizyolacya-i Tefekkür
  • 1897 – Fünun ve Felsefe
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.